Қосымша: Хрущёв «біздің Фидельді» қалай қорғады

Қосымша 1. Хрущ «Біздің Фиделімізді» қалай қорғап қалды

Отставкадағы майор Анатолий Аникеевтің әңгімесі

Кубаға бес ядролық зымыран бөлімшесінің төңірегіне шоғырландырылуы тиіс әскери қызметшілер тобын жіберу көзделді, олардың үшеуі Р-12¹ зымырандарымен (24 зымыран), ал екеуі Р-14² зымырандарымен (16 зымыран) жарақтандырылды. Барлығы 40 баллистикалық зымыран.

Зымырандардан бөлек, бұл топтың құрамына төрт моторландырылған бөлімше, екі танк батальоны, МИГ-21 жойғыш ұшақтарының эскадрильясы, қырық екі жеңіл ИЛ-28 бомбалаушысы, қанатты зымырандардың екі бөлімшесі, зениттік зеңбіректердің бірнеше батареясы және 12 СА-2 зымыран бөлімшесі (144 ұшыру қондырғысымен) кірді. Әрбір моторландырылған бөлімше 2500 адамнан тұрды, ал екі танк батальоны кеңестік ең жаңа Т-55 танктерімен жабдықталды. Мұндай құрылым Кеңес армиясы үшін жаңалық еді, өйткені бұған дейін армиялық топтың құрамына баллистикалық зымырандар ешқашан енгізілмеген.

Малиновский 10 маусымда белгілеген бағдарламада ядролық құралдар орта және аралық қашықтықтағы зымырандармен шектелмеді. Қанатты зымырандардың екі бөлімшесінде («майдандық қанатты зымырандар» — ФКР) де ядролық оқтұмсықтар болды. Қорғаныс министрлігі Куба жағалауын және америкалық Гуантанамо әскери базасына іргелес аумақты қорғау үшін осындай 80 зымыран жіберу туралы шешім қабылдады. Зымырандардың әрекет ету қашықтығы шамамен 160 километр, ал ядролық оқтұмсықтың қуаты 5.6-дан 12 килотоннаға дейін болды.

Малиновский жоспарының егжей-тегжейі кеңес әскери күштерінің Куба операциясын Фидель Кастроны құтқару миссиясы барысында өз қуатын Батыс жарты шарға шығару мүмкіндігі деп қарастырғанын көрсетті. Жалпы, Кубаға 50874 әскери қызметші жіберілді. Кеңес әскери-теңіз флоты Кубаны кеңестік те, кубалық та қорғаныс үшін база ретінде пайдаланбақ болды. Кубада кеңес әскери тобын орналастыру аясында Әскери-теңіз флоты аралда сүңгуір қайықтарға арналған база, соның ішінде баллистикалық зымырандармен жарақтандырылған жаңа кеңестік сүңгуір қайықтарға қызмет көрсететін техникалық пункт салу туралы шешім қабылдады. Арал жағалауын қорғау үшін кеңес Әскери-теңіз флоты шағын флотилия жібермек болды: екі крейсер, төрт эсминец (олардың екеуінің бортында зымыран ұшыру кешендері болды) және «Комар» үлгісіндегі 12 катер. Олардың әрқайсысының қару-жарағында кәдімгі зарядты екі Р-15 зымыраны болды, олардың әрекет ету қашықтығы 16 километр еді. Америка Құрама Штаттарының шығыс жағалауын патрульдеу үшін Әскери-теңіз флоты 12 сүңгуір қайықтан тұратын отряд жіберуді жоспарлады, оның ішінде ядролық оқтұмсықтары бар зымырандары болған жетеуі де бар еді. Әрбір сүңгуір қайықтың бортында Р-13 үш баллистикалық зымыраны болды, олардың оқтұмсықтарының қуаты 1 мегатонна еді. Кубаға арналған қару-жарақ жүйелерінің ішінен баллистикалық зымырандары бар кеңес сүңгуір қайықтары Кастроға қарсы АҚШ-тың алдағы әскери әрекетінің алдын алудан гөрі кеңестік стратегиялық қуатты бекітуге әлдеқайда көбірек лайық еді. Ядролық қуаты жағынан олар жарақталған Р-13 зымырандары орта және аралық қашықтықтағы зымырандарға сәйкес келді.

“1962 жылғы маусым – шілде. Бізді алғаш рет Ахтыркада жинады. Сумы облысы. Зымыран дивизиясы Ромнада тұрды. Тек славяндарды жинады. Офицерлердің басым көпшілігі отбасылы. (Осы уақытқа қарай Толя Хмельницкийде шамамен бір жыл қызмет етіп қойған еді).

Әңгімелесу-тергеуді сырттан келген подполковниктер жүргізді. Менің бөлімімнен 12 офицер іріктеп алды. Сүзгіден кейін 7-еуі қалды.

Ахтырка зымыран полкі 8К63 зымырандарымен қаруланған. Әрбір жинақтау бригадасы («головастиктер») өз полкіне қызмет көрсетті. Бригадада қызмет көрсетілетін зымыран ұшыру орындарының санына қарай бірнеше есептоп болды.

Шілдеде бөлімге армия генералы Толубко В.Ф.³ инспекциямен келді.

Солтүстікке немесе Үндістанға жібереді деген қауесет тарады.⁴ (Ол жылдары біздің басшылар Үндістан басшылығына жағынуға бар күшін салатын).

Ақыры тамызда 10 офицер мен біраз сарбаз пойызбен Севастопольге келді. Сарбаздар негізінен салақ еді, бірақ өз бөлімдерінен жіберілген мінездемелерде «озаттар» ретінде көрсетілген. Оларды әскери қалашыққа орналастырды, әскери уақыт тәртібі туралы екіұшты ескертті (қалашық шегінен шығу – сот). Тек жарғылармен және спортпен айналысты. Кейін бұл қалашыққа 200 әйел — дәрігерлер, әскери госпиталь әкелінді.⁵ Барлығын азаматтық киімге ауыстырды. Лейтенант Толя Аникеевке дене бітіміне шақ емес, өте үлкен костюм тиді. Офицерлер галстук тағуы, солдаттар жағаларын ағытып жүруі керек болды. Костюмдер пішімі мен түсі әртүрлі еді. Субординацияны сақтау үшін офицерлерге шляпа, ал солдаттарға кепка берді. Қоймаларға масадан қорғайтын торлар мен вагон-вагон пима жеткізілді. Әрине, бұл жасырын операцияны күшейту мен дезинформация үшін жасалды. Тиелу алдында полковник сөз сөйлеп, қызметтің әр жылын үш жыл деп есептеуге және жалпы алтын тауларға уәде берді. Таза судағы кәдімгі замполит өтірігі.

Түнде, құжатсыз, «Адмирал Нахимов» теплоходына тиеп жатты.⁶

«Берлин» лайнері

Жоғарғы палубаға аға офицерлер мен госпиталь орналастырылды. Кіші офицерлер төменірек, 1-сынып каюталарына орналастырылды. Екі адамға арналған теміржол купесінің көшірмесі. Әрқайсысына 5 лейтенанттан тығып кіргізді. Толинаның каютасында еденде Лев Толстой ұйықтады, өте семіз әрі ірі лейтенант. Иллюминаторлар мықтап жабылған! Өте қапырық.

Ең төменде сарбаздар — адам төзгісіз қапырық пен сасық иіс.⁷

Таң сәріде Стамбулдан өттік. Жерорта теңізімен жүзіп келе жатқанда ешкімді жоғарғы палубаға шығармады. Барлығына Үндістанға жүзіп бара жатқандары жарияланды. Экспедицияның шын соңғы мақсаты туралы Гаванаға дейін екі тәулік қалғанда хабарлады. Ашық мұхитқа шыққаннан кейін жоғарғы палубада серуендеуге рұқсат етті.

Екі аптадан астам жүрдік. Кеменің ең жоғары жылдамдығы 14 торап болды. Әр екі тәулікте сағаттарды бір сағатқа артқа шегеріп отырдық.

Гаванаға жақындағанда бәрін каюталарына тықты да, бортқа лоцман көтерілген кезде ешкім мұрнын шығармауды ескертті.

Гавананың өзінде палубаға шығуға рұқсат берді. Порт пен қала тамаша, ал жолдар мінсіз болып көрінді.

Гавана арқылы алып өтіп, одан әрі 120 километр жердегі Санта-Круз кентіне жақын пальма орманына жеткізді. Бұл он офицер мен жиырма сарбаздан тұратын шағын авангардтық топ өз бригадасына тұратын орын әзірлеуге тиіс еді. Шатыр тіктік, бірақ алғашқы түні ашық аспан астында ұйықтадық. Масалар жоқ екен. Көптеген әдемі жарқырауықтар пайда болды. Таңертең оянсақ, бүкіл киіміміз әлдебір құдіретті күйе көбелегінен тескіленіп қалыпты, бәлкім, осы тамаша жарқырауықтардан шығар.

Үш тәулікке жететін құрғақ азық үлесін берді. Кепкен нан, қант, бұқтырылған ет, шай. Су — әдемі жылғадан, 0.5 км жерде. Жылғада мөңкеге ұқсайтын балық бар, бірақ аулауға болмайды, ол жылғаны тазартып тұрады. Іс жүзінде екі аптаға жуық бос отырдық. Сарбаздар да, техника да жоқ. Ұсақ жемісті лимон ағаштары өсетін алаңқай таптық.

Біздің бригада келді. Көршілер — зымыраншылар өз техникасын орната бастады.⁸ Алайда басталған теңіз блокадасы⁹, аралдың 500 мильдік «карантині» олардың өмірін біраз қиындатты. Зымыран дивизиясы полктерінің бірі блокададағы кемеде өзінің жанармай құю кемесін теңізде күте алмады. Бұл алдағы міндеттерді орындауды сәл қиындатты. Ал барлығы Кубаға зымыран дивизиясы толық құрамымен қоса шамамен 50 мың әскери қызметші жеткізілді.

Бригада ұйымшылдықпен күректерін алып, құрылыстардың іргетасына арналған орларды қаза бастады. Бетон жұмыстарына қажет құм үшін 100 км жерге барып жүрдік. Кубалықтардың кешкі беске дейін ғана жұмыс істейтініне қатты таңғалдық. Патриотизм мен ынта мүлде жоқ. Егер беске дейін тиеліп үлгермесе, бөлімге бос қайтатын.

Орманның үстінен америкалық ұшақтар — барлаушылар ұша бастады. Алғашында әуе шабуылына қарсы қорғаныстан қорқып, биікте ұшты, кейін біртіндеп төмендей берді. Пальмалардың дәл үстімен.¹⁰

Әскери жағдай жарияланды. Бізді окоп қазып, блиндаждар (пальма діңдерінен) тұрғызуға мәжбүрледі. Қару-жарақ алдық. Офицерлерге — тапанша, сарбаздарға — автомат. Әр шатырға екі жәшік граната. Екі танк жіберді. Күзетке түскенде офицер азаматтық жейденің сыртынан тапанша қабына арналған портупея киетін.

Гаванаға автомобильдермен бақылау сапарын жасадық. Жолды, керек уақытта қайда және қалай бару керегін игеру үшін. (Қаланың астында зымырандардың бас бөліктері — сутегі бомбалары қоймаға жиналған еді.) Қайтар жолда машиналардың бірі адасып кетті. Машинаның аға офицері — лейтенант Коля Маламуж. Бүкіл түн іздедік. Сондай-ақ осы қайтар жолда үш офицер Гавана маңындағы әлдебір бардың жанына тоқтады. Қожайындары өте қонақжайлықпен толық стақандарға ром құйып сыйлады. «Компанерос, компанерос!» Олар мас болғаны сонша, біреуі ес-түссіз қалды. Командирлер оларды сөкті, ал бүкіл Кубада орыстарға спирт сатуға тыйым салынды. Спирттің литрлік бөтелкесі 1.20 песо тұрды, бұл біздің ақшамызбен шамамен 1 рубль еді. Ал аралға келген кезде бәріне 25 песо берілді. Осы «песоларды» 22 рубль 50 тиынға баламалап, отандық үкімет Одаққа келгенімізде ұстап қалды. Өз ұлдарын қырып-жоюға жіберген қайырымды ел. (Кремльдің қаншықтары өз азаматтарын құрметтеуді сол күйі үйренбеді.)

Бөлімде сабын мен тіс пастасы қатты тапшы.

Әскери жағдай жарияланғаннан кейін 10 күн өткен соң БҰҰ өкілдері келіп, оларға мұқият суретке түсірген бүкіл әскери техниканы көрсетті. Қараша айы да басталып кеткен еді. БҰҰ сапарынан кейін бірден жабдықтарды бөлшектеу және тиеуге жіберу үшін Мариэль портына қайта орналастыру басталды. 7 қарашада құрғақ жүк кемесіне тиеу басталып, екі тәуліктен кейін аяқталды. Кеменің атауын ұмытып қалдым. Қайтар жол дәл екі аптаға созылды, өйткені құрғақ жүк кемесі «Нахимовтан» жылдамырақ жүретін. Тағы да «жайлырақ» жүздік. Керуеттер төрт! қабатты.

Бригада құрғақ жүк кемесінде «полктік бөлімдермен», яғни зымыран полкімен бірге қайтты. Ең жоғарғы палубада 2 зымыран жатты. Пиндостардың талабы бойынша зымырандардың қаптамалары алынып, оларды ұшақтар мен тікұшақтардан суретке түсірді. Бәріне жұдырық көрсетіп немесе басқа да әдепсіз қимыл жасамауды, өздерін лайықты ұстауды ескертті. Кемелер мен авианосецтердің қоршауында жүздік.

Жеңіл киініп, пиджакшаларымызды киіп, Кёнигсбергке жеттік. Портқа келгенде қарапайым нанға тоймай қойғанымыз есімде. Құрғақ жүк кемесінде соңғы аптада сұмдық кепкен нанмен тамақтандырды. Техниканы бірден теміржол платформаларына түсірді. Офицерлерді плацкарт вагондарына, купеге 6 офицерден орналастырды. Толя үшінші сөреге жайғасты, ал сарбаздарды теплушкаларға нығалап тығып, мал сияқты Ахтыркаға алып кетті. Ал онда жаңа бөлім әлдеқашан орналасып қойған, бізді ешкім күткен жоқ. Офицерлерді жаңа бөлімнің сарбаздарымен бірге сарбаз казармаларына, ал әлі киімін ауыстырып үлгермеген «кубалық» сарбаздарды машиналардың арасындағы гараждарға орналастырды. Сарбаздар азаматтық киімдерін көрші ауылда араққа тез сатып жіберді. Кешкісін бөлім сарбаздары мас «кубалықтармен» жиі қатты төбелесетін.

Ескі газеттерден америкостармен өткен текетірес туралы оқып, «шашымыз тік тұрды». Бәріміз қандай ажал сапарына барғанымызды түсіндік. Онда, Кубада, қақтығыстың өткірлігі мен ауқымын және істің қайда қарай бет алғанын бізден шебер жасырған.

Офицерлерге екі апта бойы ақша бермеді, амалсыз ашықтан-ашық ашығуға тура келді. Үйленгендердің бірін үйіне іссапармен жіберді, ол үйде тамақтанып алған соң бөлімге нан, картоп және басқа да азық-түлік әкеліп жүрді. Есесіне жалақы алған кезде бірнеше күн бойы жергілікті мейрамханадан шықпадық.

Түрі: орта қашықтықтағы баллистикалық зымыран Мәртебесі: 1989 жылғы маусымда қаруланудан алынды Әзірлеуші: ОКБ-586 Бас конструктор: Янгель, М.К. Әзірленген жылдары: Р-12: 13 тамыз 1955 жылдан, Р-12У: 30 мамыр 1960 жылдан Сынақтардың басталуы: Р-12: 22 маусым 1957 - 27 желтоқсан 1958, Р-12У: 1961 жылғы желтоқсан - 1962 жылғы желтоқсан Қарулануға қабылдануы: Р-12: 4 наурыз 1959, Р-12У: 9 қаңтар 1964 Өндірілген бірлік саны: 2300 (өндіруші — Красноярск машина жасау зауыты) Пайдаланылған жылдары: 15 мамыр 1960 - 1989 жылғы маусым Негізгі пайдаланушылар: РВСН Р-12У модификациялары Негізгі техникалық сипаттамалары:
- Максималды қашықтық: 2080 км
- Жауынгерлік бөлік массасы / лақтыру салмағы: 1600 кг
- Жауынгерлік блоктардың саны мен қуаты: 1х2,3 Мт
- Дәлдігі (шекті ауытқу): 5 км
- Тотықтырғыш: АК-27И
- Отын: ТМ-185 (скипидарға жақын көмірсутектер қоспасы).
- Жұмыс сұйықтығы: 030 өнімі (сутек асқын тотығының 80 %).
- Іске қосу отыны — ТГ-02.
- Зымыранның старттық массасы: 41920 кг.
- Корпус диаметрі: 1652 мм, тұрақтандырғыштар бойынша 2652 мм.
- Ұзындығы (жауынгерлік бөлікпен): 22768 мм.
- Лақтыру салмағы: 1400—1600 кг.
- Жауынгерлік бөліктің түрі мен қуаты: термоядролық 1x1 Мт немесе 1х2,3 Мт.
- Ату қашықтығы: 2080 км
- Дәлдігі (шекті ауытқу): 5 км
↩
Р-14 зымыраны, 8К65, 8К65У индекстері. НАТО жіктеуіндегі SS-5 «Skean». Мақсаты: орта қашықтықтағы баллистикалық зымыран. Әзірлеуші М. К. Янгель, ОКБ-586 Өндіруші: Красноярск машина жасау зауыты.

Негізгі сипаттамалары

Сатылар саны: 1 Ұзындығы (жауынгерлік бөлікпен) 24.4 м. Ұзындығы (жауынгерлік бөліксіз) 21.62 м. Диаметрі 2.4 м. Старттық массасы 86.3 т. Лақтыру салмағы 1300—1500 (жеңіл жауынгерлік блок) немесе 2155 кг (ауыр жауынгерлік блок). Отын түрі: сұйық. Максималды қашықтық 3200-3700 км, 4500 км (жеңіл жауынгерлік блокпен). Жауынгерлік бөліктің түрі: моноблокты термоядролық, бөлінетін. Жауынгерлік блоктар саны: 1 Заряд қуаты 1 немесе 2,0-2,3 мт. Басқару жүйесі автономды, инерциялық.
↩
Влади́мир Фё́дорович Толу́бко (12 қараша (25 қараша) 1914 — 17 маусым 1989) — кеңестік әскери қолбасшы, артиллерияның бас маршалы (1983), КСРО Қорғаныс министрінің орынбасары, РВСН Бас қолбасшысы (1972 жылдан 1985 жылға дейін)[1], Социалистік Еңбек Ері (1976).
↩
Әзірленген аңыз бойынша қайта орналастырудың соңғы пункті Чукотка болды.
↩
Барлығы үш госпиталь орналастырылды, әрқайсысы 200 төсек-орынға арналған
↩
«Адмирал Нахимов» жолаушылар лайнері 1925 жылы Бременде (Германия) жасалып, бастапқыда «Берлин» деп аталды. 1938 жылы Германияның Әскери-теңіз күштеріне беріліп, госпиталь кемесіне айналдырылды. 31 қаңтар 1945 жылы екі минаға түсіп жарылды да, 1 ақпанда тағы бір минаға түсіп, содан кейін Свинемюнде маңында батып кетті.

1946-1947 жылдары оны кеңестік сүңгуірлер көтеріп шығарып, Германиядан алынған репарациялар есебіне КСРО меншігіне өткізді. 1951-1957 жылдары қалпына келтіріліп, «Адмирал Нахимов» деп қайта аталды. 1957 жылы Балтық теңізінен Қара теңізге ауыстырылып, Қара теңіздегі ең ірі лайнер атанды.

Су ығыстыруы: 9000 тонна

Ұзындығы: 174,3 м

Ені: 21,1 м

Механизмдерінің қуаты: 12000 л.с.

Жылдамдығы: 16 уз.

31 тамыз 1986 жылы бортында 888 жолаушысы мен 346 экипаж мүшесі бар «Адмирал Нахимов» Цемес шығанағынан шығып, Сочи бағытына бет алған кезде «Пётр Васёв» құрғақ жүк кемесімен соқтығысып, 6 минутта суға батып кетті (тереңдігі 47 метр), 423 адамның өмірін қиды.
↩
Игорь Куренной, 1962 жылы стратегиялық мақсаттағы 43-ші зымыран дивизиясы саяси бөлім бастығының көмекшісі: «Палубаға тек түнде және оның өзінде жеке құрамның шағын топтарымен ғана шығуға рұқсат етілетін. Бәрі көпярусты трюмдердегі твиндектерде отыратын. Жағдай осындай еді. Ашық айтқаным үшін кешіріңіз, бірақ, әрине, ол жерде тіпті ешқандай дәретхана да болған жоқ, шелекті сонда түсіретінбіз. Бұл шелек, айтқандай, өз мақсатына сай пайдаланылды».
↩
Вашингтонға дейін ұшу уақыты — бес минут. Нью-Йоркті адам тұрмайтын жерге айналдыру үшін бір зымыранның өзі жеткілікті болар еді.
↩
22 қазанда АҚШ аралды теңіз блокадасына алды. Аралды қоршауға алған бес америкалық авианосецтік топқа қарсы бар болғаны төрт кеңестік дизельді суасты қайығы әрекет етті. Олар Кариб теңізіне Североморскіден келді.

Суасты қайықтары Бермуд үшбұрышы аймағына кірген бойда қаруды қолдануға төрт сағаттық әзірлік жарияланды. Кәдімгі торпедалардан басқа, әр қайыққа ядролық зарядты бір торпедадан тиеді. Бұл қаруды тек Мәскеудің рұқсатымен ғана қолдануға болатын.

Біздің дизельді суасты қайықтарымыз тропикте жұмыс істеуге мүлде бейімделмеген болып шықты. Бөлімдердегі температура 50 градусқа дейін жетті. Тұщы суды үнемдеуге тура келді. Суасты қайықшылары есінен танып қала жаздады.

Валентин Блаженин, 1962 жылы «Буки-4» суасты қайығы командирінің орынбасары: «Таңертең бізге бір стақан шай, кешке бір стақан компот беретін, ал түсте әрең дегенде бірінші тағам, осындай жағдайда ішкің келмейтін сорпа берілетін. Иә, бар болғаны осы еді. Тершең бөртпе пайда болды. Бұл — дене бүгілістерінде, қолтықта, шапта терінің күлдіреп, жарылуы».

Түнде суасты қайықтары дизельді іске қосып, аккумулятор батареяларын қайта зарядтау үшін су бетіне көтерілетін.

Алексей Дубивко, 1962 жылы «Буки-36» суасты қайығының командирі: «Команда беріледі: „Суасты қайықтарына қарсы кеме. Шұғыл сүңгу!“ Сол кезде акустик баяндады: „Жолдас командир, винттердің шуын естіп тұрмын, шу екіге бөлінді, бір шу артқы жаққа кетіп барады“. Мен ойладым: шу екіге бөлініп, жақын болған соң, біреуі артқы жаққа кетіп бара жатса, бұл торпеда».

Торпедадан жалтарып, қайығымыз америкалық кемемен соқтығысып кете жаздады.

Алексей Дубивко, 1962 жылы «Буки-36» суасты қайығының командирі: «Үстімнен анау кеме өтіп жатыр, тура таранға бет алды. Ойладым, қазір бомбалар түседі. Көмекшім артымда тұр. Қазір бомбалар түседі де, соңы бітті деп ойладым!»

Бірақ қайықты бомбаламады, ол жасырынып үлгерді. 27 қазанда Кубада кеңестік ПВО зымыраны америкалық барлау ұшағы U-2-ні атып түсірді. Ұшқыш қаза тапты. Жағдай шегіне жетті. Аралда америкалық десантты күтті.

Николай Гончаров, 1962 жылы ПВО бөлімшесі командирінің орынбасары: «Сарбаздардың бәрін орларға айдап кіргізді, дулығалар, қол пулеметтері мен гранаталарды — бәрін таратты».

Игорь Куренной, 1962 жылы стратегиялық мақсаттағы 43-ші зымыран дивизиясы саяси бөлім бастығының көмекшісі: «Біз бұл дүниеде енді тұрмайтынымызды және кубалықтармен бірге кетуге тиіс екенімізді жақсы түсіндік. Бізді қорықпайтын адамдар деп айтуға келмейді… Әрине, қобалжу болды, бәріміз жас едік, бәріміздің өмір сүргіміз келді».

Кубадағы кеңестік ядролық зымыран дивизиондары ұшу тапсырмаларын алды.

Игорь Куренной, 1962 жылы стратегиялық мақсаттағы 43-ші зымыран дивизиясы саяси бөлім бастығының көмекшісі: «Егер ұшақтардың бомбалау жүргізіп жатқанын көрсек, біз, әрине, ядролық соққы бастайтын едік. Біздің нұсқауымыз осындай, жоспарларымыз да сондай болды».

Америкалық сарапшылардың дерегінше, сол кезде АҚШ ядролық қақтығыста 70 миллион адамынан айырылуы мүмкін еді. Президент Джон Кеннеди келіссөз жүргізуді жөн көрді. Никита Хрущёв ядролық қаруды Кубадан алып кетуге келісті.
↩
U-2 ұшағының ұшқышы, майор Рудольф Андерсон, қарсы тұрудың жалғыз құрбаны болып қаза тапты. Шамамен осы уақытта тағы бір U-2 Сібір үстінде ұсталып қала жаздады, өйткені АҚШ Әскери-әуе күштері штабының бастығы генерал Кертис Лемэй АҚШ президентінің кеңестік аумақ үстіндегі барлық ұшуларды тоқтату туралы бұйрығын елемеді. Одан бірнеше сағат өткен соң АҚШ Әскери-теңіз күштерінің фото барлауына арналған екі RF-8A «Крусейдер» ұшағына Кубаны төмен биіктікте айналып ұшу кезінде зениттік зеңбіректерден оқ атылды. Олардың біреуі зақымданды, алайда екеуі де базаға аман-есен оралды. ↩

Түсіндірмелер