Кобулети

Көктемгі демалысымыз 82 жылы, сәуірде, Лена менен бірге маршрутқа шығып, бүкіл қызмет кезінде бір-ақ рет істеген сапарымызды жасадық. Біз Кобулети қаласына, Грузияның оңтүстік бөлігі Аджарияға, Әуе күштерінің демалыс үйіне бардық. Сәуірдің ортасы болатын. Теңіз суық. Бөлмеде ыстық емес. Тамақтану орташа, бірақ артық-шарғысыз. Кешкі астан кейін бізге бөлмеде шөп қосылған құрғақ шараптан бір бөтелке ішу мен Кубан бидағынан жасалған өте дәмді сұр нан жеген қағида қалыптасты. Нан жағынан грузиндерге қызғанып қалдық. Олар оны қатты сорттағы Кубан бидағынан пісіреді. Бүкіл жағалаудағы танымал орындарды белсенді аралап шықтық. Бұл жердегі қызмет осыған сай реттелген еді. Кез келген келесі көрікті жерден кейін, ас уақыттары жақындағанда, автобус жүргізушісі компанияны бір частный үйдің ауласына алып кететін. Грузиндердің үйлері ірі, екі қабатты, ішкі жағы таза казармадай болатын. Бөлмелерде қатар-қатар солдат төсектері, бір бөлмеде 20-ға жуық, бір үстел және алюминий қасық-пышақтары мен сондай-ақ алюминий табақшалары бар шкаф тұрды. Тумбечка деген жоқ, тек орындықтар.

Бұл «қонақүйлер» жылыстырылмайды. Оның орнына шарапты, қалай десеңіз, құйылатындай мөлшерде сатып алу ұсынылады. Тамақ болса, не себепті бір суық. «Мынадайын да жеуге болады» дегендей.

Маған бірден жергілікті «орта таптың» саудагерлерінің орыстарға бағытталған жұқпалы презрительный қатынасы түсті. Жергілікті базардағы ауылшаруашылық өнімдерінің қымбаттығы да, жалпы Грузияда да таңғалдырды. Әрине, бағалар деңгейіне жергілікті халықтың жоғары табыстары әсер етті. Жаңа балықтың бағасы мүлдем аспанмен бірдей болып көрінді. Оны олар «кацо» деп, саудаласпай-ақ сатып алатын. Әлі де бізді термен былғанған қалтамыз үшін презирламау олардың қолынан келе ме деп түсінесің.

Жергілікті интеллигенция өкілімен таныстым. Резо Джапаридзе, қалалық наубайхананың директоры. Революционер «Барлық халықтардың әкесі» атанған адаммен бір фамилиялы, жерлесім. Резо бір кездері Ленинградта оқып, сонда жарымен танысты. Ажырасқан, Ленинградқа бұрынғы жұбайы мен ұлын көруге бармақ болды. Ол біздің демалыс үйімізге жиі келетін және демалушылармен сөйлесуге ашық болатын. Бір күні менің жергілікті аборигендердің тұрмысы мен әдет-ғұрпы жайлы сұрауым кезінде Резо былай деді: Грузияда бірде-бір біршама мәні бар лауазымды абориген емес адам ұстай алмайды. Мен оның сөзінің мағынасын бірден түсінбедім. Қайта сұрадым. Сол кезде біз вокзал маңында серуендеп жүргенбіз. Резо былай түсіндірді: мысалы, вокзал бастығы тек грузин, сван не мегрел ғана болуы мүмкін. Ал аула сыпырушы абхаз не аджар болады. Менің барлық ыстық қарсыласуыма да, ашынған қарсылығыма да ол тек бір жауап қана берді: «Бізде бұл солай қабылданады».

Бұл мен үшін керемет ашылу, түсінік пен таңданыс болды. Ал мен бұрын Кеңес Одағы кезінде жайлы әрі тойынған күйде орналасқан осы кавказдықтар, грузиндер солай өмір сүрді деп ойлап келгенмін. Ал міне, осы күнгейлі республика ішінде түрлі рулардың өкілдері арасында мүлдем дос қатынастар жоқ екен. Мұндай, жайлап айтсақ, антагонизм жайында не кеңестік басылымдарда, не қандай да бір худфильмде, тіпті жеке сөйлесулерде де бұған дейін ешқашан естімеген едім. Сөйтіп, КПСС бұл грузин ұлттық шовинизмінің ағуын саналы түрде көтеріп тұрды.

Балық аулау (мен құрал-жабдықты өзіммен бірге алып келгенмін) болмады. Бұл уақытта балық жағалауға келмейді. Сәуірде ешкімді теңізге шомуға мәжбүрлеуге болмайды. Бір-екі ішімдік ішкен демалушыны ғана, былай дегендей «осы, ең соңы» суға сүңгіріп түскенін, басқа бір ашық күнде ғана көруге болады, одан артық емес. Мен бамбук таяқтарын жасақтаумен айналыстым. Бамбук тоғайына алғашқы келген әсер өте қызық еді. Мыңдаған таяқтар сені өтпейтін тығыз қоршам сияқты айналдырады. Көзің алайып кетеді де, ашкөздік оянады. Міне, осылайша осы байлықтың бәрін өзіме тартып алғың келеді. Кладоискательдер мен қарақшылар сезімдерін түсінемін…

Алдымен — ең әуелі, вокзалдан габариттік жүк тасымалдау ережелерін біліп шықтым. Сосын санаторий гаражына барып, ара қайшысынан сынып қалған қырқылған бөлікті сұрап алдым да, келесі күннің таңында «қазынаға» аттандым. Асықпай, қызығушылықпен лайықты өсімдік таңдап, теміржолдық жүк ережелерімен рұқсат етілген ұзындықты есептеп кесемін. Алты таяқ қиып, тығыздана байланыстып, мәжбүрлі бос уақыттың бітуін асыға күте бастадым. Арманым — тезірек өз Солтүстігіме қайту.

Келесі тарау >>